คำพิพากษาที่เกี่ยวข้องกับกฎหมาย
ป.วิ.อ. ม. 195

จำเลยรับว่าเคยต้องโทษจริงแต่เกิน 3 ปีแล้ว จะฟังว่าพ้นโทษยังไม่เกิน 5 ปีด้วยไม่ได้จึงเพิ่มโทษจำเลยไม่ได้ในเรื่องที่ไม่ควรเพิ่มโทษจำเลยนั้น เป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน แม้จำเลยมิได้อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ก็ยกขึ้นวินิจฉัยได้การแปลคำให้การจำเลยประกอบกับฟ้องนั้นเป็นปัญหากฎหมาย

วางเพลิงเผาเรือนหรือกะท่อมขนาดเล็กพื้นฟากฝาแตะไหม้เกรียมหลังคา่จากไหม้โตเท่าผลส้มโอ ไม่ปรากฎว่าเป็นเหตุใกล้อันตรายต่อผู้ใด หรือไฟอาจลุกลามถึงทรัพย์ผู้อื่น ลงโทษตาม ม.189,324
ข้อเท็จจริงใหม่ที่ยกขึ้นอ้างในชั้นฎีกามิได้กลาวในฟ้องจะฟังลงโทษจำเลยไม่ได้

การทำทำนบเพื่อให้น้ำเข้านายอันมีเนื้อที่กว้าง 200 ไร่ ต้องขออนุญาตเป็นหนังสือและดำเนินการไปตามที่กฎหมายบังคับไว้ถ้าศาลเห็นว่าจำเลยทำการป้องกันพอสมควรแก่เหตุแม้จำเลยมิได้ยกเป็นข้อต่อสู้ศาลเก็บฟ้องปล่อยตัวจำเลยได้

ฟ้องของโจทก์ไม่ได้ระบุชื่อเจ้าทรัพย์เป็นฟ้องที่ไม่ถูกต้องม.158(5) แห่งประมวลวิธีพิจารณาอาญาศาลต้องพิพากษายกฟ้อง,คู่ความฎีกาเป็นปัญหาข้อกฎหมาย แต่มิได้เป็นข้อที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้ว-แต่ศาลชั้นต้น ศาลฎีกาไม่รับวินิจฉัย

โจทก์ฝ่ายเดียวฎีกาในข้อเท็จจริงขอให้ลงโทษจำเลยบางคนที่ศาลอุทธรณ์ฟังข้อเท็จจริงพิพากษายกฟ้องปล่อยตัวไป แม้ศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงยืนตามศาลอุทธรณ์ แต่ในส่วนจำเลยที่ไม่มีฎีกาขึ้นมานั้นเมื่อศาลฎีกาพิจารณาเห็นในลักษณคดีว่าศาลวางบทผิดมา ศาลฎีกาก็มีอำนาจแก้วางบทที่ถูกต้องได้.

ข้อกฎหมายที่ไม่ได้ยกขึ้นโต้เถียงแต่ศาลชั้นต้น ศาลฎีกาไม่รับวินิจฉัยให้ตามประมวลวิธีพิจารณาอาญา ม.195,255,
การพิจารณาคดีอาญาจะยกเอาข้อเท็จจริงตามคำพิพากษาคดีส่วนแพ่งมาเป็นหลักสำคัญลงโทษจำเลยในคดีส่วนอาญาหาได้ไม่ในกรณีที่ศาลฎีกาสั่งเพิกถอนและให้มีการเลือกตั้งใหม่โดยจำต้องรับฟังข้อเท็จจริงตามที่ศาลชั้นต้นฟังมาตามพ.ร.บ.เลือกตั้ง แก้ไข 2479 มาตรา 52 นั้น เมื่อศาลฎีกาจะพิจารณาคดีส่วนอาญาสำหรับกรณีเรื่องนี้อีกก็ไม่มีกฎหมายใดผูกพันศาลฎีกาให้จำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่เคยจำต้องฟังมาแล้วในคดีเพิกถอนการเลือกตั้ง

แม้จะไม่ใช่ประเด็นที่ฝ่ายใดฎีกาขึ้นมา แต่การที่ศาลล่างลงโทษจำเลยโดยปรับบทผิดศาลฎีกาพิพากษาแก้ปรับบทใหม่ตามบทที่ถูกต้องนั้นได้
จำเลยแจ้งความเท็จต่อเจ้าพนักงานสอบสวนกล่าวหาว่าเขาเป็นผู้ร้ายลักทรัพย์ ขอให้ไปจับกุมมาสอบสวน เขาจึงถูกจับมาควบคุมสอบสวนดังนี้ จำเลยยังไม่มีผิดตามกฎหมายอาญา ม.270 คงมีผิดเพียงฐานแจ้งความเท็จ
อ้างฎีกาที่ 169/2479 , 484/2479

ในชั้นคำให้การจำเลยรับสารภาพว่า ได้กล่าวคำหมิ่นประมาทผู้เสียหายด้วยถ้อยคำอย่างนั้น ๆ แล้วจำเลยจะมาคัดค้านในชั้นศาลสูง+ถ้อยคำดังนั้นเป็นเพียงคำไม่สุภาพไม่ใช่เป็นการสบประมาทนั้นมิได้

มีมูลฝิ่นไว้โดยไม่ได้รับอนุญาต ต้องปรับ 5 เท่าตามราคามูลฝิ่น ไม่ใช่ปรับตามราคาฝิ่น เมื่อโจทก์ไม่สืบถึงราคามูลฝิ่นก็ต้องปรับจำเลยตามอัตราต่ำเป็นเงิน 50 บาท ศาลล่างปรับจำเลยมาตามราคาฝิ่น ศาลฎีกาเห็นว่าต้องปรับตามราคามูลฝิ่นแม้ไม่มีปัญหาเถียงมาในฎีกา ศาลฎีกาก็ยกขึ้นวินิจฉัยแก้เป็นให้ปรับตามราคามูลฝิ่นได้
ศาลล่างปรับจำเลยตามราคาฝิ่น ศาลฎีกาเห็นว่าต้องปรับตามราคามูลฝิ่น แม้คดีสำหรับจำเลยบางคนจะไม่มีฎีกา+มา ศาลฎีกาก็แก้ให้ปรับจำเลยทุกคนตามราคามูล+ได้ เพราะเป็นเหตุในลักษณะคดี

ศาลชั้นต้นลงโทษจำเลยตาม ม.329,338(3) จำเลยไม่อุทธรณ์ โจทก์อุทธรณ์ฝ่ายเดียว ศาลอุทธรณ์แก้ให้ลงโทษตาม ม.299,60 จำเลยฎีกาฉะเพาะความผิดตาม ม.329 และ 338(3) ไม่ได้
ศาลชั้นต้นลงโทษจำเลยตาม ม.329,338(3) จำคุก 2 เดือน 20 วันศาลอุทธรณ์แก้ลงโทษตาม ม.299,60 จำคุก 2 ปี + เดือน เป็นแก้มาก